Nutrition Matters by Rebecca Kourmouzi

"Hi, I'm Rebecca! I am here to help you improve your health status, live mindfully and feel your best. Together we’ll manifest your nutritional goals, and personalized meal plan. You’ll get ongoing support from me and educational tools for creating a healthy lifestyle. But above all, you will learn to listen to your body and discover what works best for you! "


Είναι ασφαλές να καταναλώνουμε σόγια; Οι θέσεις της επιστημονικής κοινότητας

Είναι ασφαλές να καταναλώνουμε σόγια; Οι θέσεις της επιστημονικής κοινότητας

προιόντα σόγιας

Η σόγια είναι ένα είδος οσπρίου που προέρχεται από την Ανατολική Ασία, και τα προϊόντα της έχουν από καιρό αναγνωριστεί ως πηγή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας και καλού λίπους. Τα τελευταία 25 χρόνια έχουν μάλιστα διερευνηθεί για το ρόλο τους στην πρόληψη και θεραπεία χρόνιων ασθενειών συμπεριλαμβανομένων της στεφανιαίας νόσου και των καρκίνων του μαστού και του προστάτη. Ένας λόγος που η σόγια έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον των ερευνητών αλλά και των καταναλωτών είναι το γεγονός ότι είναι πλούσια πηγή ισοφλαβονών. Οι ισοφλαβόνες ταξινομούνται τόσο ως φυτοοιστρογόνα όσο και ως εκλεκτικοί ρυθμιστές υποδοχέων οιστρογόνου. Αυτό, σε συνδυασμό με αποτελέσματα ορισμένων ερευνών, έχουν οδηγήσει σε ανησυχίες ότι η κατανάλωση σόγιας μπορεί να έχει δυσμενή αποτελέσματα σε ορισμένα άτομα. Ωστόσο, οι ανησυχίες αυτές βασίζονται κυρίως σε μεμονωμένες μελέτες ή μελέτες σε ζώα, ενώ κλινικές μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί σε ανθρώπους υποστηρίζουν την ασφάλεια και τα οφέλη της σόγιας στους ανθρώπους.

Γιατί επικρατεί ανησυχία γύρω από τη δράση των ισοφλαβονών;

Οι ισοφλαβόνες έχουν χημική δομή παρόμοια με τα οιστρογόνα, κάτι που τους επιτρέπει να δεσμεύονται στους υποδοχείς οιστρογόνων, και να έχουν, υπό ορισμένες πειραματικές συνθήκες, δράση παρόμοια με τα οιστρογόνα. Γι’ αυτό αναφέρονται και ως φυτοοιστρογόνα. Αν και οι ισοφλαβόνες θεωρείται ότι ασκούν ορισμένα οφέλη για την υγεία, έχουν προκύψει ανησυχίες ότι μπορεί να ασκήσουν ανεπιθύμητες ενέργειες σε μερικά άτομα όπως οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, λόγω των οιστρογονικών ιδιοτήτων τους. Ωστόσο, πρόσφατα, και μετά από μια συνολική, πολυετή αξιολόγηση της βιβλιογραφίας, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ισοφλαβόνες δεν επηρεάζουν δυσμενώς το μαστό, τον θυρεοειδή και τη μήτρα των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών. Πρόσφατα επίσης, η Εταιρεία Εμμηνόπαυσης της Βόρειας Αμερικής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ισοφλαβόνες δεν αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού ή του ενδομητρίου.

Σε κάθε περίπτωση, είναι σαφές ότι οι ισοφλαβόνες δεν πρέπει να εξομοιώνονται με τα οιστρογόνα. Αυτό γιατί η βιβλιογραφία είναι γεμάτη με κλινικά παραδείγματα διαφορών μεταξύ αυτών των δύο μορίων. Για παράδειγμα, σε αντίθεση με τα οιστρογόνα, οι ισοφλαβόνες δεν διεγείρουν τον δείκτη ωρίμανσης του κολπικού επιθηλίου ούτε αυξάνουν την C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP). Επιπλέον, η ταξινόμηση των ισοφλαβονών ανάλογα μόνο με την ορμονική τους δραστηριότητα είναι ένας ελλιπής χαρακτηρισμός, αφού μπορούν να ασκήσουν και άλλες φυσιολογικές επιδράσεις. Τέλος, όχι μόνο οι ισοφλαβόνες δεν πρέπει να εξομοιωθούν με τα οιστρογόνα, αλλά και η σόγια δεν πρέπει να εξομοιωθεί με τις ισοφλαβόνες, αφού η σόγια, όπως όλα τα τρόφιμα, είναι μια συλλογή από πολλά βιολογικά δραστικά μόρια. Τα μέχρι στιγμής επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι η σόγια είναι ένα τρόφιμο που μπορεί να καταναλωθεί με ασφάλεια από όλα τα άτομα, εκτός από εκείνα που είναι αλλεργικά στην σόγια, κάτι το οποίο είναι σχετικά ασυνήθιστο.

Θετικές επιδράσεις της σόγιας στην ανθρώπινη υγεία

Επιδράσεις στους παράγοντες κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακής νόσου

φασόλια-σόγιας

Η αυξημένη LDL (κακή) χοληστερόλη είναι ένας καθιερωμένος παράγοντας κινδύνου για στεφανιαία νόσο, και η μείωση της είναι η πρωταρχική στρατηγική για την πρόληψη της στεφανιαίας νόσου. Το όφελος της πρωτεΐνης σόγιας αναγνωρίστηκε αρχικά από την Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) το 1999. Συγκεκριμένα, η FDA καθόρισε ότι η λήψη 25γρ/ημέρα πρωτεΐνης σόγιας μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της χοληστερόλης αίματος της τάξης του 4-6%. Σύμφωνα μάλιστα με δύο συστηματικές ανασκοπήσεις και μετά-αναλύσεις, εκτός από τη μείωση της LDL χοληστερόλης, η πρωτεΐνη σόγιας μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μείωση των τριγλυκεριδίων στο αίμα (7%) και να αυξήσει τα επίπεδα της HDL (καλής) χοληστερόλης (1% -3%). Ακόμη, ορισμένες μελέτες έδειξαν επίσης ότι η πρωτεΐνη σόγιας μπορεί πιθανώς να μειώσει την αρτηριακή πίεση και οι ισοφλαβόνες να βελτιώσουν την υγεία των αρτηριών. Πάντως, εκτός από το άμεσο αποτέλεσμα της πρωτεΐνης σόγιας, τα προϊόντα σόγιας όπως το τόφου, μπορούν να μειώσουν και έμμεσα τη χοληστερόλη, αφού μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως υποκατάστατα τροφών που αυξάνουν την LDL χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια, όπως τα προϊόντα ζωικής προέλευσης υψηλά σε κορεσμένα λιπαρά.

Πιθανή μείωση του ρίσκου εμφάνισης καρκίνου του μαστού

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι τα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου του μαστού στις ασιατικές χώρες, όπου καταναλώνουν συχνά σόγια, είναι πολύ χαμηλότερα από ότι στις δυτικές χώρες. Σχετικές είναι οι ασιατικές επιδημιολογικές μελέτες που δείχνουν ότι η υψηλότερη κατανάλωση σόγιας συνδέεται με μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού κατά το ένα τρίτο. Ωστόσο, σημαντικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι, για τη μείωση του κινδύνου, η κατανάλωση σόγιας πρέπει να ξεκινά από την παιδική ηλικία ή την εφηβεία. Συγκεκριμένα μελέτες δείχνουν ότι η υψηλή πρόσληψη σόγιας από τα αρχικά στάδια της ζωής σχετίζεται με μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού της τάξης του 25% έως 60%. Μάλιστα φαίνεται ότι η προστασία που παρέχεται από τις ισοφλαβόνες μπορεί να είναι παρόμοια με την παρατηρούμενη προστατευτική επίδραση της πρώιμης κύησης κατά του καρκίνου του μαστού. Εντούτοις, λόγω του διαφορετικού DNA αλλά και του συνολικού τρόπου ζωής, είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με βεβαιότητα το αν η σόγια είναι αυτή που τελικά αποτελεί προστατευτικό παράγοντα. Παρόλο που οι μέχρι στιγμής ενδείξεις είναι ενθαρρυντικές, περεταίρω κλινικές μελέτες είναι απαραίτητες για να δώσουν ακριβέστερες απαντήσεις.

Ανδρική γονιμότητα και πιθανή μείωση του ρίσκου εμφάνισης καρκίνου του προστάτη

Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο δεύτερος πιο συχνά εμφανιζόμενος καρκίνος στους άνδρες παγκοσμίως. Ωστόσο, όπως συμβαίνει και με τον καρκίνο του μαστού, τα ποσοστά καρκίνου του προστάτη στις ασιατικές χώρες φαίνεται να είναι πολύ χαμηλά σε σχέση με τις δυτικές χώρες. Συγκεκριμένα μελέτες σε Ασιατικούς πληθυσμούς δείχνουν ότι η υψηλότερη κατανάλωση σόγιας συνδέεται με μείωση μέχρι και 50% του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του προστάτη. Πρέπει να σημειωθεί όμως ότι, τα περισσότερα από αυτά τα δεδομένα, προέρχονται από μελέτες περιπτωσιολογικού ελέγχου και όχι διαχρονικές μελέτες, επομένως δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί με βεβαιότητα η θετική επίδραση της σόγιας στον καρκίνο του προστάτη. Εντούτοις, ότι ούτε η λήψη σόγιας ούτε η έκθεση σε ισοφλαβόνες επηρεάζουν τα επίπεδα τεστοστερόνης στους άνδρες. Και οι τρεις κλινικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν μέχρι σήμερα δείχνουν ότι οι ισοφλαβόνες δεν έχουν καμία επίδραση στη συγκέντρωση ή την ποιότητα του σπέρματος, και έτσι η σόγια δεν μπορεί να κατηγορηθεί για πρόκληση υπο-γονιμότητας στους άνδρες.  

Καλύτερη λειτουργία των νεφρών

Τα πιθανά οφέλη της σόγιας έχουν μεγάλη σημασία για τη δημόσια υγεία λόγω της αυξανόμενης παγκόσμιας επικράτησης της νεφρικής νόσου, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό συνέπεια της αυξανόμενης εμφάνισης του διαβήτη. Υπάρχουν προκαταρκτικές αποδείξεις ότι η πρωτεΐνη σόγιας μπορεί να μειώσει την πίεση στα νεφρά σε σύγκριση με τις ζωικές πρωτεΐνες, κάτι που με την πάροδο του χρόνου θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης νεφρικής ανεπάρκειας σε ευαίσθητα άτομα, όπως αυτά με διαβήτη. Πρόσφατη μετά-ανάλυση 12 κλινικών μελετών σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο έδειξε ότι η πρωτεΐνη σόγιας μείωσε σημαντικά την κρεατινίνη, τον φώσφορο, τη C-αντιδρώσα πρωτεΐνη και την πρωτεϊνουρία. Σε άτομα των οποίων η νεφρική λειτουργία διακυβεύεται, τα επίπεδα του φωσφόρου στο αίμα συχνά είναι ασυνήθιστα υψηλά, οπότε η αντικατάσταση της ζωικής πρωτεΐνης με πρωτεΐνη σόγιας μπορεί να φανεί χρήσιμη.

Συμπτώματα εμμηνόπαυσης

einai-i-sogia-asfaleis-gia-ton-anthropo

Οι εξάψεις αποτελούν ένα από τα βασικότερα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Μια μετά-ανάλυση που δημοσιεύθηκε το 2012 παρέχει ισχυρή υποστήριξη για την αποτελεσματικότητα των ισοφλαβονών στη μείωση των συμπτωμάτων αυτών. Η ανάλυση αυτή διαπίστωσε ότι οι ισοφλαβόνες σόγιας μείωσαν στατιστικά σημαντικά τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των εξάψεων κατά 20,6% και 26,2% αντίστοιχα, σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου. Περίπου 40mg ισοφλαβονών προερχόμενων από φασόλια σόγιας παρέχουν την ποσότητα γενιστεΐνης που φαίνεται να είναι αποτελεσματική για αυτά τα συμπτώματα.

Τι πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές σε ότι αφορά αποτελέσματα ερευνών

είναι-η-σόγια-ασφαλής-για-την-υγεία

Υπάρχει ένας τεράστιος όγκος έρευνας γύρω από τη σόγια σε κλινικά εργαστήρια (in-vitro) ή σε ζώα. Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρισθεί ότι οι δύο αυτοί τύποι μελετών είναι αμφίβολης σημασίας για την κατανόηση των επιπτώσεων της σόγιας στους ανθρώπους. Προφανώς, οι συνθήκες σε μια in-vitro μελέτη (διεργασία που λαμβάνει χώρα σε δοκιμαστικό σωλήνα, δίσκο καλλιέργειας ή αλλού εκτός ζώντος οργανισμού) δεν αντιπροσωπεύουν την πολυπλοκότητα των ζωντανών οργανισμών όπως ο άνθρωπος. Επίσης, αναγκαστικά, οι μελέτες in-vitro εξετάζουν τυπικά τις επιδράσεις απομονωμένων ενώσεων, όπως οι ισοφλαβόνες στη σόγια, οι οποίες μπορεί να είναι αρκετά διαφορετικές από τις επιδράσεις που παρατηρούνται όταν αυτές οι ενώσεις εξετάζονται στο φυσικό τους περιβάλλον. Επιπλέον, η βιολογική επίδραση ενός συστατικού τροφίμου μπορεί να επηρεαστεί από την παρουσία άλλων συστατικών στο ίδιο τρόφιμο, κάτι που σε in-vitro μελέτες δεν μπορεί να φανεί.

Επιπρόσθετα, οι μελέτες σε ζώα όπως ποντικούς και αρουραίους έχουν συχνά περιορισμένη αξία για την πρόβλεψη επιδράσεων στον άνθρωπο, λόγω των πολλών φυσιολογικών και ανατομικών διαφορών μεταξύ τρωκτικών και ανθρώπων. Μάλιστα, στην περίπτωση της σόγιας, υπάρχει μια επιπρόσθετη διαφορά. Τα περισσότερα ζώα, συμπεριλαμβανομένων των τρωκτικών μεταβολίζουν τις ισοφλαβόνες πολύ διαφορετικά από τους ανθρώπους. Συνεπώς, τα αποτελέσματα ερευνών που βασίζονται σε ζώα δεν μπορούν να δώσουν αξιόλογες απαντήσεις για την επίδραση της σόγιας στον άνθρωπο. Το χρυσό πρότυπο στη έρευνα θεωρούνται οι τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (RCTs) που πραγματοποιούνται σε ανθρώπους. Για να θεωρηθούν έγκυρες οποιεσδήποτε υποθέσεις (π.χ. ότι η σόγια συμβάλλει στην πρόληψη του καρκίνου του μαστού), χρειάζεται να πραγματοποιηθούν πολλές RCTs με καλή μεθοδολογία.

Για όλους τους πιο πάνω λόγους οι καταναλωτές θα πρέπει να είναι αρκετά προσεκτικοί όταν ερμηνεύουν τα αποτελέσματα οποιασδήποτε έρευνας, λαμβάνοντας υπόψη όλους τους ανασταλτικούς παράγοντες.

Συνοπτικά

  • Η σόγια είναι υψηλή σε καλής ποιότητας πρωτεΐνες και καλή πηγή μονοακόρεστων και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων.

  • Μόνο 25γρ/ημέρα πρωτεΐνης σόγιας μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα της LDL-χοληστερόλης στο αίμα (4-6%).

  • Η αντικατάσταση ζωικών πηγών πρωτεΐνης από τη σόγια μπορεί να οδηγήσει σε μια ευνοϊκή μεταβολή της περιεκτικότητας της διατροφής σε κορεσμένα λιπαρά οξέα.

  • Υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που υποστηρίζουν ότι οι ισοφλαβόνες στη σόγια ανακουφίζουν τις εξάψεις και βελτιώνουν την αρτηριακή υγεία στις εμμηνοπαυσιακές γυναίκες, καθώς και προκαταρτικές ενδείξεις ότι μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού και του προστάτη.

  • Οι ανησυχίες ότι οι οιστρογονικές ιδιότητες των ισοφλαβονών προκαλούν ανεπιθύμητες επιδράσεις σε μερικούς υποπληθυσμούς, όπως οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, δεν υποστηρίζονται από την κλινική και επιδημιολογική έρευνα.

  • Τα μέχρι στιγμής στοιχεία δείχνουν ότι η σόγια μπορεί να καταναλωθεί με ασφάλεια από όλα τα άτομα, εκτός από εκείνα που είναι αλλεργικά στην σόγια, κάτι το οποίο είναι σχετικά ασυνήθιστο.

  • Όταν καταναλώνονται προϊόντα σόγιας, είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη η συνολική διατροφική ποιότητα ενός τροφίμου, δεδομένου ότι αρκετά προϊόντα περιλαμβάνουν μια ποικιλία συστατικών εκτός από τη σόγια.

Βιβλιογραφία:

  1. Soy and Health Update: Evaluation of the Clinical and Epidemiologic Literature

  2. Meta-analysis of the effects of soy protein containing isoflavones on the lipid profile.

  3. Systematic review, meta-analysis and regression of randomised controlled trials reporting an association between an intake of circa 25 g soya protein per day and blood cholesterol.

  4. Soy protein effects on serum lipoproteins: A quality assessment and meta-analysis of randomized, controlled studies.

  5. Childhood soy intake and breast cancer risk in Asian American women.

  6. Phytoestrogens and risk of prostate cancer: A meta-analysis of observational studies.

  7. Beneficial effects of soy protein consumption for renal function.


Διαβάστε επίσης:

Προεμμηνορροϊκό σύνδρομο και διατροφή: Τί έχει αποδειχθεί επιστημονικά μέχρι σήμερα;

Προεμμηνορροϊκό σύνδρομο και διατροφή: Τί έχει αποδειχθεί επιστημονικά μέχρι σήμερα;

Χοληστερόλη και διατροφή: Διατροφικές συμβουλές για άτομα με υψηλή χοληστερόλη

Χοληστερόλη και διατροφή: Διατροφικές συμβουλές για άτομα με υψηλή χοληστερόλη

0